Waterfilters: vragen en antwoorden

Dat hangt af van wat u wilt bereiken. Een omgekeerde-osmose-installatie verwijdert bijna alles, dus zowel schadelijke stoffen als mineralen. Deze installatie heeft stroom en een wateraansluiting nodig en produceert afvalwater. Een actieve-koolfilter met PI-Technologie, zoals bij MAUNAWAI, verwijdert schadelijke stoffen op betrouwbare wijze, maar behoudt de mineralen in het water. Het werkt zonder stroom, zonder installatie en zonder waterverspilling. Als u schoon, mineraalrijk water wilt dat uw lichaam goed kan benutten, is een goede waterfilter de natuurlijkere keuze. Osmose is eerder zinvol voor speciale toepassingen, bijvoorbeeld wanneer het bronwater extreem vervuild is.

Dat is een observatie die veel mensen doen. Een aannemelijke verklaring: osmosewater is ‘leeg’. Het bevat geen mineralen die in het lichaam belangrijk zijn voor de opname van water. Na het drinken blijft uw lichaam op zoek naar mineralen die bij het water zouden moeten horen. Dat kan zich uiten in aanhoudende dorst. Water dat rijk is aan mineralen geeft daarentegen sneller een verzadigd gevoel, omdat het het lichaam geeft wat het verwacht. Wie ooit uit een bergbron heeft gedronken, kent dit gevoel: een slok die echt verzadigt.

Het lichaam heeft elektrolyten nodig voor vrijwel alle stofwisselingsprocessen. Calcium, magnesium, kalium en natrium zijn geen extraatje, maar een voorwaarde voor de werking van de zenuwen, de spierfunctie en het celtransport. De WHO vermeldt in haar rapport over mineralen in drinkwater dat langdurige consumptie van mineraalarm water kan leiden tot vermoeidheid, zwakte, hoofdpijn en in zeldzame gevallen tot metabole acidose. 
Een groot Zweeds cohortonderzoek onder 26.733 vrouwen toonde bovendien aan dat drinkwater met een hoger magnesium- en calciumgehalte gepaard ging met een lager risico op een beroerte. Bij een evenwichtige voeding met veel groenten en fruit kan het mineralentekort als gevolg van osmosewater ten minste gedeeltelijk worden gecompenseerd.

Er zijn drie redenen die hiertegen pleiten. Ten eerste: osmosewater bevat geen mineralen meer, dus ook geen calcium en geen magnesium. Deze stoffen maken deel uit van de natuurlijke waterhuishouding van het lichaam. Ten tweede: gedemineraliseerd water heeft een zure pH-waarde en kan de elektrolytenbalans verstoren. Ten derde: osmosewater is niet houdbaar. Omdat het zijn interne structuur mist, neemt het stoffen uit plastic of glazen verpakkingen op. Wie langdurig osmosewater drinkt en geen bijzonder mineraalrijk dieet volgt, loopt het risico op een tekort dat moeilijk te compenseren is.

De Wereldgezondheidsorganisatie heeft in een uitgebreid rapport vastgesteld dat langdurige consumptie van gedemineraliseerd water nadelige gevolgen kan hebben voor de mineralen- en waterhuishouding van het lichaam. De WHO-wetenschapper Frantisek Kozisek beschrijft in het onderzoek dat water met een laag mineraalgehalte elektrolyten uit het lichaam kan spoelen. De Duitse Vereniging voor Voeding en vele wetenschappers waarschuwen daarom voor het uitsluitend drinken van gedemineraliseerd water, waaronder ook osmosewater valt. Bij een eenzijdige voeding kan het drinken van mineraalarm water de elektrolytenbalans verstoren. Wie osmosewater drinkt, dient daarom extra te letten op een mineraalrijke voeding.

Osmose-installaties filteren niet alleen schadelijke stoffen uit het water, maar ook de waardevolle mineralen. Het water wordt gedemineraliseerd en zuur (pH-waarde tussen 4,5 en 5,0). Het is niet geschikt om te bewaren, omdat het stoffen uit de reservoirs opneemt. De Wereldgezondheidsorganisatie wijst erop dat gedemineraliseerd water bovendien corrosief werkt: het lost metalen uit leidingen en reservoirs op. Daarnaast zijn er praktische nadelen: osmose-installaties hebben stroom en een wateraansluiting nodig en produceren aanzienlijke hoeveelheden afvalwater. Voor elke liter gefilterd water is doorgaans drie tot vijf liter spoelwater nodig. Ook de aanschaf- en onderhoudskosten liggen aanzienlijk hoger dan bij een zwaartekrachtfilter.

In de praktijk is „omgekeerde osmose“ simpelweg de technisch correcte term voor de gangbare osmose-installaties voor huishoudelijk gebruik. Beide benamingen verwijzen naar hetzelfde proces: leidingwater wordt onder druk door een zeer fijn membraan geperst, dat bijna alle opgeloste stoffen tegenhoudt. Als iemand dus „osmose-installatie“ zegt, wordt meestal omgekeerde osmose bedoeld. De oorspronkelijke term 'osmose' komt uit de biologie en beschrijft een natuurlijk proces in cellen. Bij de waterzuivering wordt dit proces technisch 'omgekeerd', vandaar de naam.

Deze vraag rijst vooral wanneer men het over osmosewater heeft. Bij een goed actiefkoolfilter dat mineralen behoudt, zijn er geen gezondheidsredenen die tegen dagelijks drinken pleiten. Integendeel: het verminderen van schadelijke stoffen is zinvol, evenals het behoud van de mineralen. Problemen ontstaan pas wanneer filters verkeerd worden gebruikt: te lang niet vervangen, onjuiste opslag van het gefilterde water of juist osmose-installaties die alle mineralen verwijderen. Wie een getest, hoogwaardig filter regelmatig onderhoudt en het gefilterde water snel verbruikt, drinkt water van hoge kwaliteit.

Filters die aan twee voorwaarden voldoen, zijn veilig.
Ten eerste: het is aantoonbaar dat ze het water van de relevante schadelijke stoffen zuiveren. Let op onafhankelijke tests en onderzoeken, en niet alleen op reclame-uitingen.
Ten tweede: het filtermateriaal zelf mag geen ongewenste stoffen aan het water afgeven. In Duitsland bepaalt de lijst overeenkomstig § 20 van de drinkwaterverordening van het Duitse Umweltbundesamt welke behandelingsmiddelen en filtermedia zijn toegestaan voor de drinkwaterbehandeling. Ook is het belangrijk om de filterpatronen regelmatig te vervangen. Een filter dat te lang in gebruik blijft, wordt zelf een bron van verontreiniging. Gerenommeerde fabrikanten geven duidelijk aan wanneer vervanging noodzakelijk is.

Als water langer dan vier uur in de leidingen van uw woning blijft staan (stilstaand water), kunnen er stoffen uit de leidingen vrijkomen. Hieronder vallen kleine hoeveelheden koper, zink of, in het geval van oude gebouwen, ook lood.
Het Duitse Umweltbundesamt adviseert daarom: laat water dat vier uur of langer in de leiding heeft gestaan even weglopen, totdat het iets koeler aanvoelt als u er met uw vingers doorheen gaat. 
De vingertest is een betrouwbare methode: vers water voelt merkbaar koeler aan dan stilstaand water. Deze aanbeveling geldt met name na het opstaan, na een vakantie of na langere afwezigheid. Babyvoeding mag nooit met stilstaand water worden bereid.

De onafhankelijke consumentenorganisatie Altroconsumo verwoordt het als volgt: afgezien van enkele uitzonderingen smaakt kraanwater goed, is het gezond en wordt het gecontroleerd. U hoeft dus niet bang te zijn om het te drinken. Mineraalwater heeft daarentegen een aanzienlijke ecologische voetafdruk: productie, transport, plastic afval. Hoogwaardig mineraalwater kost een aardig bedrag per liter, gefilterd kraanwater ongeveer 12 cent. Het antwoord hangt dus af van wat voor u belangrijk is. Smaak, milieu, prijs: op alle drie de punten wint gefilterd kraanwater voor de meeste huishoudens.

In principe niets. Kraanwater is in Midden-Europa veilig om te drinken en wordt goed gecontroleerd. Wat veel mensen stoort, is eerder de smaak: chloor, kalk of een metaalachtige bijsmaak uit de leidingen in huis. Daarnaast zijn er zorgen die statistisch gezien klein zijn, maar niet uitgesloten kunnen worden: residuen uit de landbouw, PFAS in bepaalde regio's, verouderde huisinstallaties, microplastics. Wie hier het zekere voor het onzekere wil nemen zonder over te stappen op plastic flessen, doet er goed aan een filter aan te schaffen. U dient leidingwater alleen in uitzonderlijke gevallen volledig te vermijden, bijvoorbeeld na verontreinigingswaarschuwingen van uw waterleverancier.
Meer hierover in het artikel Leidingwater drinken – ja of nee?

In Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland is leidingwater een van de strengst gecontroleerde levensmiddelen die er zijn. Het Duitse Umweltbundesamt bevestigt dat meer dan 99 procent van de meetwaarden voldoet aan de eisen van de drinkwaterverordening of deze zelfs overtreft. Toch zijn er goede redenen om een filter te gebruiken. Ten eerste dekken de grenswaarden niet alles af. Met de nieuwe drinkwaterverordening van 2023 zijn PFAS en bisfenol A pas sinds kort überhaupt gereguleerd. Ten tweede gebeurt er van alles op de weg van het waterleidingbedrijf naar uw kraan: oude leidingen, huisinstallaties, eventueel loden leidingen in oudere gebouwen. Een goed filter is een verzekering tegen wat de statistieken niet laten zien.

De MAUNAWAI Kini is meervoudig testwinnaar bij Altroconsumo, de grootste onafhankelijke consumentenorganisatie van Italië. In een vergelijkende test met 14 andere waterfilterkannen scoorde de Kini het beste voor alle geteste verontreinigingen. Hij verminderde nitraten met 79 procent, verwijderde 100 procent van de geteste oplosmiddelen en trihalomethanen en onthardde het water niet overmatig. De testlaboratoria prezen met name dat de Kini schadelijke stoffen verwijdert zonder het water zijn positieve eigenschappen te ontnemen.
Wanneer 14 waterfilters het tegen elkaar opnemen

Zoals elke filtertechnologie heeft ook ionenuitwisseling zijn eigen kenmerken. Ten eerste: het proces verhoogt het natriumgehalte in het water licht, omdat calcium en magnesium worden vervangen door natrium. Bij een zoutarm dieet is dit een punt om rekening mee te houden. Ten tweede: het filterprofiel is gericht op waterhardheid en chloor. PFAS, medicijnresten of microplastics vallen buiten dit profiel. Ten derde: de korte vervangingsintervallen van ongeveer vier weken brengen regelmatige vervolgkosten met zich mee en vereisen discipline in het dagelijks leven. Als de vervanging betrouwbaar wordt nageleefd, is dit goed te beheersen. Voor een breder filterspectrum met langere intervallen zijn er tegenwoordig geavanceerdere oplossingen beschikbaar.

Brita is een gevestigd merk met een lange geschiedenis en een duidelijk profiel. De klassieke filters werken op basis van ionenuitwisseling en zijn vooral ontworpen om waterhardheid en chloor te verwijderen. Wie precies dat zoekt, is bij Brita aan het juiste adres. Andere eisen vallen buiten het filterprofiel: schadelijke stoffen zoals PFAS of microplastics worden niet verwijderd, en bij de ionenuitwisseling worden calcium en magnesium gedeeltelijk vervangen door natrium. Wie op zoek is naar een breder filterspectrum met behoud van de natuurlijke mineralen, kan beter naar andere systemen kijken. Het gaat niet zozeer om beter of slechter, maar eerder om de juiste oplossing voor uw behoeften.

Er bestaat niet zoiets als dé „beste filter ter wereld”, omdat het erop aankomt wat u wilt filteren, hoe hard uw water is en welk model bij u past. Wat echter objectief kan worden gemeten, zijn de filterprestaties in onafhankelijke tests, de stand van zaken in onderzoek naar de vermindering van schadelijke stoffen en het behoud van mineralen. De MAUNAWAI Kini is meervoudig testwinnaar bij Altroconsumo en werd getest in een 12 maanden durend langetermijnonderzoek bij het IIREC in Graz. Voor gezinnen met hard water die op zoek zijn naar mineraalrijk drinkwater met een laag gehalte aan schadelijke stoffen, is dit een van de best mogelijke keuzes in dit type.

Gemeten naar het aantal verkochte stuks is Brita in Europa marktleider op het gebied van waterfilterkannen. Dit is in de loop van tientallen jaren gegroeid, dankzij een duidelijk assortiment en een hoge naamsbekendheid. Wie op zoek is naar een filter, denkt vaak als eerste aan Brita. Marktleiderschap en het winnen van tests zijn echter twee verschillende zaken. In onafhankelijke vergelijkende tests scoren kleinere aanbieders soms beter op het gebied van filterprestaties. De MAUNAWAI Kini is bijvoorbeeld meervoudig testwinnaar bij Altroconsumo, maar gemeten naar aantal verkochte exemplaren is het een nicheproduct. Beide hebben hun bestaansrecht. Wat voor u geschikt is, hangt af van wat u van de filter verwacht.

Een algemeen antwoord zou onbetrouwbaar zijn, omdat verschillende filters bepaalde stofgroepen beter of slechter verwijderen. In de onafhankelijke Altroconsumo-test scoorde de MAUNAWAI Kini het beste op het gebied van totale prestaties: 100 procent reductie bij oplosmiddelen en trihalomethanen, 79 procent bij nitraten. In een afzonderlijk DAkkS-geaccrediteerd laboratoriumonderzoek van het Potsdamer Wasser- und Umweltlabor verwijderde ons filtersysteem alle tien geteste PFAS-stoffen voor meer dan 99,99 procent. Na de filtering waren ze niet meer aantoonbaar. 
PFAS zijn bijzonder relevant omdat de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid een zeer lage toelaatbare wekelijkse inname heeft vastgesteld: 4,4 nanogram per kilogram lichaamsgewicht voor de som van de vier belangrijkste verbindingen.
Belangrijk: let niet alleen op wat een filter verwijdert, maar ook op wat het behoudt.

Koolzuurvrij kraanwater veroorzaakt doorgaans geen brandend maagzuur. Integendeel: water helpt het maagzuur te verdunnen en is meestal de eerste aanbeveling bij licht brandend maagzuur. Brandend maagzuur wordt eerder veroorzaakt door koolzuurhoudend mineraalwater, koffie, alcohol, vette of pittige gerechten. Als u na het drinken van leidingwater regelmatig last heeft van brandend maagzuur, ligt dat zelden aan het water zelf. Het ligt eerder aan de temperatuur (ijskoud water irriteert sommige magen) of aan een gevoelige maagslijmvlies. Neem in dat geval contact op met uw huisarts.

Dat hangt af van het filter. Bij een goed actiefkoolfilter met behoud van mineralen gebeurt precies wat de bedoeling is: u drinkt minder schadelijke stoffen binnen, maar behoudt de waardevolle mineralen. Uw lichaam krijgt via het water calcium en magnesium binnen, waardoor de elektrolytenbalans in evenwicht blijft. Bij osmosewater ligt dat anders: hier ontbreken de mineralen, wat bij langdurige consumptie en een eenzijdig voedingspatroon tot een tekort kan leiden. Kortom: filteren is zinvol, maar het 'hoe' is doorslaggevend. Levend, mineraalrijk water is de natuurlijke keuze, gedemineraliseerd water eerder een noodoplossing.