PFAS in drinkwater: wat u moet weten

Wat PFAS zijn en waarom ze niet verdwijnen

PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen. Hierachter gaan meer dan 10.000 verschillende chemische verbindingen schuil, die één ding gemeen hebben: een uiterst stabiele verbinding van koolstof en fluor. Juist deze stabiliteit maakt ze zo nuttig voor de industrie en zo problematisch voor het milieu.

Sinds de jaren vijftig worden PFAS in talloze producten gebruikt. Antiaanbaklagen in koekenpannen, water- en vetafstotende textiel, voedselverpakkingen, cosmetica en blusschuim zijn slechts enkele voorbeelden. De chemicaliën vervullen daar uitstekend hun doel. Maar zodra ze in het milieu terechtkomen, blijven ze daar. Ze worden niet afgebroken door zonlicht, bacteriën of natuurlijke chemische processen. De benaming ‘eeuwige chemicaliën’ is daarom niet overdreven.

Het probleem: PFAS hopen zich op in de bodem, in het grondwater en uiteindelijk ook in het menselijk lichaam. Studies tonen aan dat vrijwel iedereen in Europa meetbare PFAS-concentraties in het bloed heeft.

Hoe PFAS in het drinkwater terechtkomen

De meest voorkomende route is via het grondwater. Op luchthavens en militaire terreinen werd decennialang blusschuim gebruikt dat PFAS bevatte. Deze chemicaliën sijpelden in de bodem en bereikten het grondwater. In de grensregio bij Bazel (Saint-Louis) heeft een dergelijk geval ertoe geleid dat zwangere vrouwen en peuters jonger dan twee jaar werd afgeraden leidingwater te drinken. 60.000 mensen in elf gemeenten waren hierdoor getroffen.

Maar blusschuim is slechts een deel van het probleem. Industrieel afvalwater, stortplaatsen en zuiveringsinstallaties dragen eveneens bij aan de verontreiniging. Zuiveringsinstallaties zijn niet ontworpen om PFAS te verwijderen. Wat in het afvalwater terechtkomt, of het nu afkomstig is van het wassen van textiel, cosmetica of schoonmaakmiddelen, stroomt uiteindelijk in rivieren en van daaruit deels terug naar het grondwater.

De cijfers voor Zwitserland zijn ontnuchterend: het Federale Milieuagentschap (BAFU) heeft in het kader van het NAQUA-programma vastgesteld dat bij ongeveer de helft van alle grondwatermeetpunten PFAS wordt aangetroffen. In bebouwde gebieden is meer dan 90 % van de meetpunten aangetast. Ook in Duitsland en Oostenrijk worden regelmatig PFAS in het grondwater aangetroffen. In heel Europa heeft een onderzoeksconsortium meer dan 23.000 verontreinigde locaties geïdentificeerd, waarvan ongeveer 2.300 als locaties met een hoog risico.

Wat PFAS in het lichaam kunnen aanrichten

De gezondheidsrisico's zijn inmiddels goed gedocumenteerd. Vier gebieden worden in het bijzonder getroffen.

Het immuunsysteem reageert gevoelig op blootstelling aan PFAS. Studies tonen aan dat bepaalde PFAS het vermogen van het lichaam om te reageren op infecties en vaccinaties aantasten. Vooral bij kinderen is dit effect meetbaar.

Ook de schildklier wordt beïnvloed. PFAS kunnen de hormoonhuishouding veranderen door de afbraak van schildklierhormonen te versnellen. Recent onderzoek wijst bovendien op een verband met een verhoogd risico op schildklierkanker.

De lever is het orgaan waarin langketenige PFAS zich bij voorkeur ophopen. Aangetoonde effecten variëren van vervetting van de levercellen tot celbeschadiging.

Bovendien worden PFAS in verband gebracht met een verhoogd risico op nier- en zaadbalkanker. Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) heeft PFOA geclassificeerd als mogelijk kankerverwekkend. Ook worden de effecten op de stofwisseling en de ontwikkeling van kinderen onderzocht.

Nieuwe grenswaarden vanaf 2026 en 2028

Lange tijd waren er geen bindende grenswaarden voor PFAS in drinkwater. Daar komt nu verandering in. De EU-drinkwaterrichtlijn van 2020 wordt stapsgewijs omgezet in nationale wetgeving.

In Duitsland gelden vanaf januari 2026 voor het eerst bindende grenswaarden: 0,1 microgram per liter voor de som van 20 gedefinieerde PFAS-stoffen. Vanaf januari 2028 komt daar een nog strengere waarde bij: 0,02 microgram per liter voor de vier meest kritische afzonderlijke stoffen PFOA, PFOS, PFHxS en PFNA. Waterleveranciers moeten regelmatig testen en de bevolking informeren wanneer de grenswaarden worden overschreden.

Oostenrijk heeft de EU-grenswaarden eveneens overgenomen. Waterleveranciers met een leveringsvolume van meer dan tien kubieke meter per dag zijn verplicht tot controle.

Zwitserland heeft de overname van de strengere EU-grenswaarden voorlopig uitgesteld. De momenteel geldende grenswaarden (0,3 microgram per liter voor PFOS, 0,5 microgram per liter voor PFOA) zijn daarmee aanzienlijk minder streng dan de nieuwe EU-voorschriften. De Bondsraad werkt aan een actieplan tegen persistente chemische stoffen, maar een concreet tijdschema ontbreekt nog.

Waarom koken niet helpt

Een vraag die veel mensen stellen: kan ik PFAS verwijderen door het water te koken? Het antwoord is duidelijk: nee. PFAS zijn uiterst hittebestendig. Juist deze eigenschap maakt ze zo nuttig in pannen met antiaanbaklaag. Tijdens het koken verdampt het water, de PFAS blijven achter. De concentratie in het resterende water neemt daardoor zelfs toe.

Ook in de handel verkrijgbare ionwisselaar-kanfilters, die vooral kalk en chloor verminderen, zijn niet ontworpen voor PFAS. Wie PFAS effectief uit zijn drinkwater wil verwijderen, heeft een filtersysteem nodig dat hiervoor is getest en gecertificeerd.

Welke filters PFAS kunnen verwijderen

Drie filtertechnologieën hebben bewezen effectief te zijn tegen PFAS. Ze werken allemaal op een andere manier en hebben elk hun eigen sterke punten en beperkingen.

Actieve-koolfilters binden PFAS door adsorptie aan hun poreuze oppervlak. Voorwaarde is dat de actieve kool in de vorm van een geperst blok wordt gebruikt, niet als los granulaat. De effectiviteit varieert afhankelijk van het type PFAS: verbindingen met lange ketens worden beter tegengehouden dan die met korte ketens. Regelmatige vervanging van de patronen is belangrijk, omdat de filterprestaties na verloop van tijd afnemen.

Omgekeerde-osmosesystemen persen water door een extreem fijn membraan en bereiken verwijderingspercentages van meer dan 94 %. Hiervoor hebben ze stroom nodig, produceren ze afvalwater en verwijderen ze naast PFAS ook de natuurlijke mineralen uit het water.

Meertraps filtersystemen met minerale keramiek en actieve kool combineren meerdere filterprincipes in één doorloop. Het water stroomt door verschillende lagen van natuurlijke keramiek en actieve kool, waarbij de lange contacttijd een grondige adsorptie mogelijk maakt. De effectiviteit hangt af van de samenstelling en het aantal filterlagen. Goed ontworpen systemen, waarvan de PFAS-prestaties in het laboratorium zijn aangetoond, kunnen zich meten met de andere methoden. Hun voordeel: mineralen blijven behouden en het systeem werkt zonder stroom en zonder afvalwater.

Cruciaal bij alle drie de technologieën: vraag een laboratoriumrapport aan van een geaccrediteerd instituut, waarin de PFAS-filterprestaties concreet worden aangetoond. Niet elk filter dat schadelijke stoffen vermindert, is automatisch effectief tegen PFAS.

Onze aanpak bij MAUNAWAI

Wij hebben onze filtersystemen specifiek op PFAS laten testen. Het resultaat: in een testrapport van het Potsdamer Wasser- und Umweltlabor (PWU, DAkkS-geaccrediteerd) werden alle tien geteste PFAS-stoffen na filtratie tot onder de detectiegrens teruggebracht. Daaronder vallen de vier bijzonder kritische verbindingen PFOA, PFOS, PFHxS en PFNA, die vanaf 2028 onder de strengste EU-grenswaarden vallen. De reductie bedroeg meer dan 99,99 %.

De aangescherpte grenswaarde van 0,02 microgram per liter, die vanaf 2028 geldt, wordt daarmee ruimschoots onderschreden. De volledige testresultaten publiceren wij op transparante wijze onder Wetenschap en studies.

Onze PI-Technologie werkt met 21 natuurlijke minerale keramische materialen in combinatie met actieve kool. Schadelijke stoffen worden gebonden, mineralen blijven behouden. Zonder stroom, zonder chemicaliën, zonder afvalwater. Of het nu gaat om de Kini-filterkan, het PiPrime-zwaartekrachtfilter of het Peka-huisfilter: alle systemen maken gebruik van dezelfde filtertechnologie.

Wat u nu kunt doen

Informeer uzelf over de waterkwaliteit in uw regio. Veel waterleveranciers publiceren hun analyseresultaten online. Als u wilt weten of uw leidingwater PFAS bevat, kan een professionele watertest duidelijkheid verschaffen.

En los daarvan: let er bij de keuze van een waterfilter op dat de fabrikant de PFAS-filterprestaties kan aantonen met een laboratoriumrapport. Niet elk filter dat schadelijke stoffen vermindert, is ook effectief tegen PFAS.

Wij adviseren u graag persoonlijk. Neem contact met ons op of bekijk hier een overzicht van alle MAUNAWAI-systemen.